مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى
1182
طب اكبرى ( فارسى )
علاج : استحمام نمايند و به آب گرم انكباب فرمايند و بعد از حصول تليين در جلد ، ادويهء جاليه به كار برند . صفت غمره كه نفع دارد : آرد باقلا ، آرد عدس ، پوست بيضهء مرغ ، سپيدهء ارزيز ، برادهء دندان فيل ، استخوان پوسيده ، بادام تلخ ، تخم ترب ، نشاستهء كوفته به شير يا به آب قثاء برى يا به آب برگ ترب بسرشند و طلا نمايند . و الغمرة ، ادويهء مركبه [ است ] كه بشره را صاف و سپيد كند به ماليدن . و آن را به فارسى « روشو » گويند . پنجم ، آنكه تناول چيزهاى مغير اللون اتفاق افتد ؛ چنانچه نانخواه و زيرهء بسيار خوردن و آب راكد يعنى غير جارى و غير مستعمل مدتى نوشيدن و بر شرب سركه و اكل طين إدمان و استكثار نمودن . و بايد دانست كه نانخواه و زيره بالخاصيت لون را زرد مىسازد چه از خوردن و چه از بوئيدن ؛ بلكه نظر كردن هم گفتهاند . علاج : تبديل غذا نمايند و از آنچه سبب تغير است بازدارند و هرچه مصلح آن چيز بود به كار برند و از مضرات احتراز فرمايند . ششم ، آنكه طول امراض و فقدان غذا و هيجان غم و كثرت جماع و شدت اوجاع و افراط گرمى هوا سبب تغير لون بدن گردد . علاج : در مقاسات امراض ، به تقويت كوشند و در فقدان غذا در طعام بيفزايند و از اطعمه هرچه مولد خون رقيق كثير جيّد بود بفرمايند چون ماء اللحم و بيضهء نيم برشت و نخود و انجير و مانند آن . و در آنچه از غم بود ، ازالهء غم نمايند و به تفريح دل توجه فرمايند . و در كثرت جماع ، ترك جماع لازم است و آنچه در فقدان غذا گفته شد ، مفيد . در آنچه از وجع باشد ، تسكين الم بايد كرد و به گرمى هوا تبريد شايد چنانچه در حميات گفته آمديم . فايده : انواع مبردات : آنچه خون را از فضول غليظ پاك كند ، اطريفل است و هليلهء مربا . و آنچه خون را منبسط و پراكنده سازد ، فلفل است و سعد و قرنفل و زعفران و زوفاء و بايد كه در طعام بدهند . و آنچه خون را از باطن به ظاهر كشد به طلاء كردن ، اينست : خردل و زرنيخ به شير گاو بسرشند و بمالند . و ديگر ، روناس ، مصطكى ، كندر ، مرّ ، كوفته و بيخته به آب پياز عنصل سرشته به كار برند غمرة و طلاء .